P.A.I.R.
Hans Visser / Westerbork
Hans Visser:
In twee zinnen: Twee weken in afzondering, mijn systeem binnen het andere, als heremiet maar ook als gast. Kijken, luisteren, rondlopen en een aantal grafische partituren maken en die (laten) uitvoeren (en zelf uitvoeren) op de verschillende plekken, waaraan ze raken. Ze zó maken, dat ze ook gezien (en gelezen) mogen worden.
Iets uitgebreider: Ik neig naar autarkie en afzondering. Mijn eigen systeem, wat het ook moge zijn, midden in een ander systeem geplaatst (dat van de samenleving, of het natuurlijke; het bos) en hoe dat werkt of soms niet werkt. Liefst ‘onafhankelijk’ en zonder knieval naar ‘normaliteit’ of wat een omgeving ‘aanvaardbaar vindt’ (of moet ik zeggen ‘wat ik denk dat ‘ze’ vinden?’). Wat ‘vindt’ de natuurlijke omgeving? Maar wel gehoord en begrepen willen worden. En, nog steeds een beetje bang in het bos. Ik heb o.a. het dagboek uit Kamp Westerbork van Philip Mechanicus bij me. En papier en drukinkt, een bijl en een computer, waswringer en recorder.
link naar website Hans Visser - de Mislukte Zigeuner
Tekst bijdragen
Beste Hans,
Ik wil graag iets rechtzetten. Bijna twee maanden geleden schreef ik een verslagje over je presentatie in Westerbork. Het schrijven over jouw presentatie viel me zwaar en ik ben niet echt tevreden met het resultaat.
Ik was geshockeerd door de hoeveelheid onderwerpen en vormen die jij in mijn ogen aangeraakt hebt en niet daadwerkelijk vastgepakt. Ik wilde een manier van kijken vinden die jouw werk kon samenvatten of die een rode draad deed vermoeden. Dat is niet gelukt. Ik kon me ook moeilijk losmaken van de manier van presenteren die je hanteerde. Het kwam op mij over als een exposé van Hansko Visser 'de mislukte zigeuner', waarin je steeds je werk overschaduwde. Achteraf gezien had ik die twee (man en werk) misschien helemaal niet moeten willen scheiden. Het verlangen om als mislukking door het leven te gaan, iets te willen zijn wat je niet bent, is onderdeel van je werk. Maar is het een werkelijk verlangen of is het een excuus? Dat is de vraag waarmee ik achterblijf.
De vrije partituur die je getekend hebt op de container, leek voor mij een invuloefening. Ik denk dat je er bijzondere dingen mee kunt, als je er meer mee doet dan alleen symbolen van zigeuners er in te verwerken en hun symbolische waarde te vertalen in opdrachten voor de muzikanten. Wat als je bijvoorbeeld in de afspraken die je maakt echt de randen van het muzikale te lijf gaat? Wat als je zo'n partituur ruimtelijk maakt?
Geniaal dat het gelukt is om een avond zigeuners naar jouw plek te halen. Het verhaal dat je vertelde hierover vond ik waardevol, maar ik heb het niet teruggehoord of gezien in je werk tijdens de presentatie. Nu op je site, geluisterd naar ' sporen' en de andere kortere stukjes geluidsverhaal. Ik zie dat het meer vorm krijgt en een sfeer vertegenwoordigt die je door liet klinken in je vertelde verhalen. Ik vind het telefoongesprek spannend. Vooral omdat ik al weet waar het over gaat en ik in die vreemde taal woorden probeer te herkennen. In de langere collage 'sporen' was ik blij met ergens in het midden waar je het schurende, rauwe, het zoeken naar muziek laat horen. Daar raak je volgens mij iets wezenlijks (met het verhaal van de zigeuners bij jou op bezoek in Westerbork in mijn achterhoofd).
Zigeuners spelen zich het (soms zware) leven door, en zelfs op zo'n plek, die stevig herinnert aan de ongewenstheid en uitsluiting van deze bevolkingsgroep. Voor niet-zigeuners onbegrijpelijk. Dat onbegrip hoor ik in de compositie. Vrije interpretatie natuurlijk, maar wel voorbeeld van waar je mijn verbeelding aan het werk zet. Daar liggen wellicht ook kansen voor jouw gekozen personage van mislukte zigeuner. Als je niet tot de groep behoort die vernietigd werd in de oorlog, kun je maar tot een bepaald punt komen met je inlevings-vermogen denk ik. Daar faal je in je zigeuner zijn. En daar raakt het aan iets universeels. Streven we allemaal niet naar een beeld van onszelf dat we uiteindelijk niet blijken te zijn? En die pijnlijke ontdekking, die is in mijn ogen interessant en waardevol.
In veel van je werk hoor ik dezelfde 'zoekende' sfeer. Instrumenten zoeken een melodie, een radio zoekt naar een zender zonder kraak erdoor. Ik kan me voorstellen dat het bij een film of theaterstuk prachtig kan werken. Om als muzikaal verhaal te boeien, heeft het voor mij op sommige plekken meer wendingen in sfeer en inhoud nodig.
Over verschil in inhoud gesproken: Nu heb ik het niet eens gehad over Philip Mechanicus en het hart- verscheurende verhaal over de man met zijn draaiorgel in het kamp. Ook heel interessante insteken. Misschien was het wel een beetje veel voor twee en een halve week: èn autarkisch leven èn Phillip Mechanicus èn zigeuners confronteren met het kamp èn een gehandicapte met draaiorgel in het kamp (hoe heet hij ook al weer?). Daar komt bij dat je verbleef op een plek die landschappelijk gezien een enorme transformatie heeft doorgemaakt. De P.A.I.R. stond in het bos bij het kamp. In de oorlog was het een zandvlakte met stukken heide. Deze 'stad op de heide' werd regelmatig geteisterd door zandstormen. Die landschappelijke transformatie maakt indruk en is op zichzelf al een bijzonder uitgangspunt voor je werk.
Ik hoop dat ik met dit schrijven een duidelijker beeld geef van hoe jouw werk op mij is overgekomen. Ik heb goede herinneringen aan onze ontmoeting, ik heb bewondering voor de openheid waarmee jij aan de slag gaat met wat er op je af komt. Ik raak alleen gefrustreerd van hoe weinig richting je dat in eerste instantie geeft. Maar dat is duidelijk een verschil in werkwijze, geen goed of slecht.
Lieve groet
Ellenoor
Foto's
